Darmowe zdjęcia. Czy ich wykorzystywanie jest legalne?

Zdjęcia i ilustracje są elementami, które szczególnie przykuwają uwagę czytelnika. Poza tym kolorowa fotografia skomponowana tematycznie z opublikowanym tekstem nadaje całemu materiałowi estetyczny wygląd.
Autorzy blogów i serwisów tematycznych codziennie stają przed dylematem, skąd pozyskać zdjęcia na swoje portale. Najłatwiej byłoby wynająć fotografa i zlecić mu wykonanie potrzebnych zdjęć. Jednak nie każdego blogera stać na tego rodzaju udogodnienia. Poza tym inwestowanie w bloga, który nie przynosi żadnych finansowych zysków jego właścicielowi po prostu się nie opłaca.
Skąd więc zdobyć zdjęcia, których publikacja nie łamałaby praw autorskich fotografa? Czy w ogóle możliwe jest zdobycie bezpłatnych zdjęć w sieci?

Uważaj na grafiki Google.

Niedoświadczeni blogerzy, którzy nie przywiązują zbytniej wagi do prawa autorskiego, najczęściej poszukują zdjęć za pomocą najpopularniejszej internetowej wyszukiwarki Google. Wpisanie kluczowego hasła oraz wybranie zakładki „Grafiki” wystarczą, aby w ciągu kilku sekund wyświetliły się tysiące zdjęć, które będą odpowiadać wymogom poszukującemu. Jednak wykorzystanie znalezionych w Google fotografii łamie prawa autorskie ich autorów. Publikowanie cudzych zdjęć bez wyraźnej zgody autorów jest zwykłą kradzieżą. W przypadku wykrycia złamania prawa autorskiego, twórca skradzionego utworu może domagać się odszkodowania za poniesione straty.

Creative Commons (CC)

Jednak oprócz grafik wyszukanych za pomocą Google, w sieci można odnaleźć również portale oferują darmowe zdjęcia. Zdjęcia tworzące bazę podobnych portali udostępniane są innym użytkownikom na licencji Creative Commons. Zdjęcia znalezione w Google obowiązywała zasada zastrzeżenia wszelkich praw do dystrybucji i publikacji. Licencja CC zastrzega jedynie niektóre prawa autora do fotografii. Zdjęcia dystrybuowane na podstawie tego wariantu licencji dają publikującym wiele możliwości. W zależności od odmiany CC poszczególne zdjęcia mogą być np. rozpowszechniane czy zmieniane przez osoby, które chcą je wykorzystać.

Warunki dystrybucji poszczególnych zdjęć określają poszczególne rodzaje licencji Creative Commons. Często określane są za pomocą specjalnych skrótów, których zrozumienie może sprawiać problemy. Poniżej przedstawiamy główne zasady, jakimi się kierują:

  • BY-NC-ND – w ramach tej licencji użytkownicy mogą pobierać i przekazywać zdjęcia innym użytkownikom. Licencja zakazuje jakiejkolwiek publikacji grafik bez wymienienia ich autorów oraz wykorzystywania zdjęć w celach zarobkowych (komercyjnych). Użytkownicy nie mają również prawa do wprowadzania zmian.
  • BY-NC-SA – ten wariant licencji pozwala dodatkowo na modyfikację fotografii. Wymaga jednak wymieniania autora zdjęcia podczas jego publikacji. Publikowanie grafiki w celach komercyjnych bądź rozpowszechnianie zmodyfikowanego zdjęcia (nawet na oddzielnej licencji) jest niedozwolone.
  • BY-NC – ta licencja rozszerza prawa użytkownika o prawo do publikacji zmienionych wersji zdjęcia. Nadal wymagane jest podanie autora podczas publikacji oraz zakazuje się wykorzystania zdjęć w celach zawodowych czy zarobkowych.
  • BY-ND – w tym przypadku dopuszczalne jest wykorzystywanie zdjęć w celach komercyjnych. Zakazane jest jednak wprowadzanie jakichkolwiek zmian w publikowanych zdjęciach. Kwestia przedstawienia autora pozostaje bez zmian.
  • BY-SA – ta licencja rozszerza możliwości stwarzane przez BY-ND o możliwość dokonywania zmian w zdjęciach. Jedynym zastrzeżeniem, jakie trzeba uwzględnić podczas publikacji, jest zakaz rozpowszechniania nowych wersji na nowych licencjach oraz bez podania autora zdjęcia.
  • BY – w ostatniej wersji licencji jedynym zastrzeżeniem jest publikacja danych autora wraz ze zdjęciem.

Serwisy rozpowszechniające darmowe zdjęcia opierają z reguły swoją działalność o licencję CC. Jednak przed wykorzystaniem konkretnego zdjęcia lepiej upewnić się, w jakim celu możemy je opublikować i czy określony sposób dystrybucji nie naruszy praw autora.

Więcej informacji na ten temat znajdziecie tutaj http://creativecommons.pl/

Serwisy „free photos”

W Internecie można odnaleźć wiele portali oferujących darmowe zdjęcia. Zasady wykorzystywania fotografii znajdujących się w bazie określa zwykle regulamin każdego serwisu. Poniżej przedstawiamy propozycje kilku serwisów, których zdjęcia można wykorzystać na blogach czy stronach internetowych.

Stock.schng [adres: www.sxc.hu]
W bazie serwisu znajduje się prawie 400 000 zdjęć. Fotografie pogrupowane są według kategorii i pod kategorii, co ułatwia szukanie potrzebnego materiału. Zdjęcia można również szukać za pomocą wpisania słowa kluczowego w wyszukiwarce. Korzystając z wyszukiwarki warto jednak zwrócić uwagę na oznaczenia zdjęć, gdyż niektóre wyniki wyszukiwania mogą pochodzić z zewnętrznych, płatnych serwisów.
Aby uzyskać dostęp do zdjęć, wystarczy założyć darmowe indywidualne konto.
Zdjęcia zamieszczone w bazie portalu można wykorzystywać na blogach, stronach internetowych. Ponadto fotografia może zostać opublikowana w wersji papierowej (np. w czasopiśmie). Fotografie mogą być również wykorzystywane w innych projektach multimedialnych, np. prezentacjach, ilustracjach materiałów itp.
Jedynym zastrzeżeniem, określonym w regulaminie portalu, jest zakaz wykorzystywania zdjęć w serwisach o treściach pornograficznych. Poza tym zakazuje się wykorzystywania portretów w materiałach reklamowych konkretnych usług czy produktów. Nie należy również traktować zdjęć lub ich elementów do tworzenia logo przedsiębiorstwa.

Flickr (adres: www.flickr.com]
Flickr to kolejny serwis udostępniający zdjęcia. Ale trzeba pamiętać, że Flickr to przede wszystkim serwis społecznościowy.  Jego użytkownicy dzielą się nie tylko zdjęciami, ale też filmami oraz komentują opublikowane treści. Witryna działa w oparciu o licencję CC. Jednak by mieć 100% pewność, że wybrane zdjęcie wykorzystuje się zgodnie z prawem autorskim, warto skorzystać z wyszukiwarki serwisu. Wybranie opcji „Creative Commons-licence” ograniczy wyniki wyszukiwania do zdjęć przeznaczonych do darmowej publikacji. W zależności od potrzeb użytkownika wyszukiwarka może wskazać również zdjęcia przeznaczone do komercyjnej publikacji lub fotografie, które można poddawać modyfikacji. Trudno określić liczbę zdjęć zamieszczonych we Flickrze. Jednak fakt, że portal przypomina bardziej platformę społecznościową niż multimedialny album fotograficzny, daje pewność, że w baza ciągle jest uzupełniana o nowe fotografie przeznaczone do publikacji.

Trzeba jednak pamiętać o kolejnej kwestii – czyli wizerunku – dla pewności lepiej nie korzystać ze zdjęć, które wyraźnie przedstawiają osobę w ten sposób, że może ona siebie rozpoznać. O tej kwestii napiszemy też w jenym z kolejnych wpisów.

deviantART [www.deviantart.com]
Głównym celem serwisu było skupienie kreatywnych twórców, którzy chcieliby propagować swoje dzieła w sieci. W ciągu kilku lat witryna przekształciła się w serwis działający w oparciu licencji CC. Jednak wyszukiwanie zdjęć przeznaczonych do bezpłatnej publikacji wymaga od użytkownika dokładnej analizy licencji każdej fotografii. Wyszukiwarka serwisu nie posiada funkcji wyselekcjonowania fotografii rozpowszechnianych na licencji CC.

Openphoto [adres: www.openphoto.net]
W tym serwisie każdy ma prawo do zamieszczania własnych zdjęć. Każdy publikujący określa, na jakich zasadach mogą być dystrybuowane jego dzieła.
Openphoto wyróżnia się rozbudowaną bazą kategorii czy najpopularniejszymi tagami, które ułatwiają wyszukiwanie. Zdjęć można wyszukiwać również za pomocą wyszukiwarki. Jednak w jej wynikach pojawiają się również fotografie z zewnętrznych, płatnych baz zdjęć.
Fotografie pobrane z Openphoto można opublikować na własnej stronie www czy zapisać link do niej np. na Facebooku. Ponadto serwis jest wyposażony w dokumentację, która upraszcza pracę twórcom fotografii.

Stockvault [adres: www.stockvault.net]
Jedynym ograniczeniem w wykorzystywaniu darmowych zdjęć z tego serwisu jest działalność komercyjna. Wprawdzie baza jest znacznie ograniczona (jedynie 12 kategorii zdjęć). Jednak możliwość skorzystania z wyszukiwarki ułatwia odnalezienie potrzebnych materiałów. Podobnie, jak w poprzednich serwisach, należy uważać na wersje płatne fotografii (pochodzące z zewnętrznych portali), które często pojawiają się w wynikach wyszukiwania. Zdjęcia mogą być wykorzystywane w osobistych, niekomercyjnych celach.

Public-domain-photos [adres: www.public-domain-photos.com]
Serwis dający największe możliwości dystrybucyjne zdjęć. Baza około 5000 bezpłatnych fotografii, które można wykorzystać zarówno w celach prywatnych, jak też komercyjnych. Jedynym minusem jest z pewnością brak możliwości ograniczenia wyników wyszukiwania do plików na licencji CC. Poza tym warto zwrócić uwagę na koszt niektórych zdjęć,  gdyż w wynikach wyszukiwania pojawiają się również oferty serwisów premium.

„Wyszukiwarki” darmowych zdjęć

Innymi narzędziami, które ułatwiają zdobycie bezpłatnych zdjęć, są serwisy skonstruowane na wzór internetowych wyszukiwarek. Wpisanie słowa kluczowego pozwala na odnalezienie potrzebnych zdjęć w ciągu kilku sekund. Poniżej przedstawiamy pięć najpopularniejszych.

 

Nazwa Adres Cechy
Compfight compfight.com
  • zawiera bazę Flickra
  • pozwala na ograniczeniewyników wyszukiwania do plików na licencji CC
  • wyniki wyszukiwaniaprzedstawione w postaci miniatur (możliwość szybkiego przejrzenia rezultatów)
Tag Galaxy taggalaxy.de
  • trójwymiarowy systemprzeszukiwania bazy Flickra
  • łączenie słówkluczowych w system słońce (słowo główne) – ziemia (słowo dodatkowe), np. wakacje – zima = wakacje zimą
MorgueFile morguefile.com
  • możliwość szybkiegoi łatwego przeglądania zasobów bazy
ImageAfter imageafter.com
  • baza 20000 fotografiioraz tekstur
  • linki do płatnych serwisów w wynikach wyszukiwania
Footnote footnote.com
  • gratka dla miłośników sztuki: cyfrowe reprodukcje zdjęć historycznych
  • posiadanie konta warunkiem dostępu do zdjęć
  • wada: powolny interfejs
Jak wybrać dobre, darmowe zdjęcia?

Publikacja darmowego zdjęcia na prywatnej stronie internetowej nie musi wcale łamać praw autorskich fotografa, które je zrobił. Serwisy i wyszukiwarki bezpłatnych fotografii są przydatnym narzędziem do zdobywania wartościowych fotografii. Jednak, zanim zdjęcie zostanie wykorzystane w internetowym serwisie, warto zwrócić uwagę na kilka szczegółów:
  •  czy zdjęcie dystrybuowane jest w oparciu o licencję CC
  •  w jakich serwisach fotografia może być wykorzystana (tylko prywatnych, czy również komercyjnych)
  •  jakie są szczegółowe warunki publikacji (czy konieczne jest umieszczenie danych autora bądź  bezpośredniego odnośnika do zdjęcia)
  •  jeżeli chcesz zmienić nieco zdjęcie, to sprawdź, czy masz do tego prawo.

Wykorzystanie zdjęcia zgodnie z warunkami jego licencji nie tylko pozwoli na uniknięcie problemów związanych z kradzieżą praw autorskich, ale przede wszystkim będzie uczciwym działaniem wobec twórców, którzy bezpłatnie udostępniają pliki innym użytkownikom.

Autorką wpisu jest współpracująca z serwisem Katarzyna Kulik